Uko umuntu anywa amata 🥛 yanduye, niko aba yishyira mu kaga ko kwandura zimwe mu ndwara zikomeye harimo nizo mu mutwe.

                                                

Amata ni kimwe mu binyobwa bifitiye umubiri akamaro gakomeye. Atanga intungamubiri z’ingenzi zifasha mu mikurire, gusana ingingo zangiritse, no gukomeza amagufa. Nubwo amata afitiye abantu akamaro, ashobora no kuba intandaro y’indwara ziremereye iyo atitaweho uko bikwiye cyane cyane iyo atari meza cyangwa atatunganyijwe mu buryo bw’isuku.

Iyo umuntu anyoye amata yanduye, aba ashyira ubuzima bwe mu byago byo kwandura indwara zitandukanye. Muri iyi nkuru turagaruka ku ndwara zikomeye zishobora guterwa no kunywa amata atari meza, uko zandura, ibimenyetso byazo, n’ingamba zo kuzirinda.

1. Brucellose

Iyi ndwara yandura iva ku matungo yanduye nka inka, ihene n’intama.

• Uko yandura: Uwayandura aba yanyoye amata ataratekwa cyangwa atatunganyijwe neza, akomotse ku matungo afite mikorobe ya Brucella.
• Ibimenyetso: Umuriro ugaruka, iseseme, umunaniro, kuribwa mu ngingo no mu misokoro, gutakaza ibiro.
• Ingaruka: Ishobora gufata umutima, ubwonko cyangwa urwagashya iyo itavuwe neza.
• Kwirinda: Guteka amata mbere yo kuyanywa, gukingiza amatungo no kwirinda amata utizeye inkomoko yayo.

2. Tuberkuloze y’amata (Igituntu cy’inka)

Ni ubwoko bwa TB ishobora gukwirakwira biciye mu kunywa amata ya inka zifite igituntu.

• Uko yandura: Iyo amata avuye ku nka ifite igituntu, hanyuma ntatunganywe, mikorobe yayo ishobora kugera mu mubiri w’umuntu.
• Ibimenyetso: Umuriro, iseseme, kubabara mu nda, umunaniro, no gukorora igihe kirekire.
• Ingaruka: Iyi mikorobe ishobora gufata ibihaha, amara cyangwa ubwonko.
• Kwirinda: Kunywa amata yatewemo umuriro neza cyangwa ayanyujijwe mu buryo bwa pasteurization.

3. Salmonellose

Indwara ituruka kuri mikorobe ya Salmonella ikunze kuboneka mu mata yanduye.

• Uko yandura: Binyuze mu kunywa amata yahumanyijwe n’iyo mikorobe.
• Ibimenyetso: Impiswi nyinshi, iseseme, umuriro no kubabara mu nda.
• Ingaruka: Umunwa ukabije cyane cyane ku bana n’abantu bafite intege nke.
• Kwirinda: Gukoresha amata afitiye ubuziranenge, atunganyijwe mu buryo bw’isuku.

4. E. Coli Infection

Ni indwara iterwa na mikorobe ya E. coli ikunze kuboneka mu mwanda w’amatungo.

• Uko yandura: Iyo amata yandujwe n’umwanda cyangwa akoze ku bikoresho bidafite isuku.
• Ibimenyetso: Impiswi (rimwe na rimwe irimo amaraso), umuriro muke, iseseme no kubabara mu nda.
• Ingaruka: Ku bana bato, ishobora no gutera ikibazo gikomeye cy’impyiko (Hemolytic Uremic Syndrome).
• Kwirinda: Gukaraba intoki neza mbere yo gukama, gukoresha ibikoresho by'isuku no guteka amata.

5. Listeriose

Iyi ndwara iterwa na mikorobe ya Listeria monocytogenes ikunze kuboneka mu biribwa bitatunganyijwe neza.

• Uko yandura: Binyuze mu kunywa amata yanduye cyangwa atabitswe neza.
• Ibimenyetso: Umuriro, kuribwa mu mutwe no mu ngingo, iseseme. Ku bagore batwite ishobora gutera gukuramo inda.
• Ingaruka: Iragira ingaruka zikomeye ku bagore batwite, impinja n’abantu bafite ubudahangarwa buke.
• Kwirinda: Kunywa amata yizewe, kuyabika neza ahantu hakonje no kuyateka.

6. Campylobacteriose

Ni indwara iterwa na mikorobe ya Campylobacter iboneka mu mata atanduye.

• Uko yandura: Kunywa amata yanduye cyangwa gukoresha ibikoresho byanduye.
• Ibimenyetso: Impiswi (ishobora kuba irimo amaraso), kubabara mu nda, gucika intege.
• Ingaruka: Uburwayi bukomeye bw’amara, cyane cyane iyo hatabayeho kuvurwa vuba.
• Kwirinda: Guteka amata ku bushyuhe bukwiriye no gukoresha ibikoresho bisukuye.

  Inama rusange zo kwirinda izi ndwara

• Kamira amata hifashishijwe ibikoresho bisukuye (ibyansi, intoki, n’aho ukamira).
• Teka amata ku bushyuhe bwa 70–80°C cyangwa urenza iminota 5 ku muriro.
• Bika amata mu buryo bukwiye, cyane cyane muri frigo munsi ya 5°C.
• Shaka amata aturuka mu nganda zifite ubuziranenge, wirinde ay’inka utizeye inkomoko yayo.

     Umwanzuro

Nubwo amata ari isoko y’intungamubiri, ashobora gutera indwara ziremereye iyo atitaweho uko bikwiye. Kwitondera isuku mu gukama, guteka, kubika no kugura amata meza ni ingenzi mu kurinda ubuzima bwawe n’abakwigiraho.